หนังสือที่สุดแห่งธรรมถึงได้ด้วยความเคารพ เล่ม ๒ ธัมมคารวตา

     เนื้อหาจะกล่าวถึง คือ คำว่า ธรรม ซึ่งเป็นคำที่เกิดขึ้นก่อนที่พระพุทธศาสนาจะเกิดขึ้นซะอีก แต่พระพุทธองค์ได้นำคำว่า ธรรม มาใช้ในความหมายที่หลากหลาย โดยเฉพาะ ธรรม ที่ทรงหมายเอา โลกุตรธรรม ซึ่งหมายถึง ธรรมชาติอันบริสุทธิ์ที่ทำให้ปุถุชนคนธรรมดา ก้าวสู่ความเป็นอริยบุคคลผู้หมดกิเลส (ปรมัตถสัจจะ) ต่อมาเมื่อประกาศพระศาสนา พระองค์ได้อธิบายหลักกการ วิธีปฏิบัติในแง่มุมต่าง ๆ ในบริบทสังคมนั้น ๆ เรียกว่า พระธรรม   ต่อมาเมื่อมีผู้บวชเป็นพระภิกษุมากขึ้น บางส่วนได้มีข้อผิดพลาด พระพุทธองค์จึงทรงบัญญัติสิกขาบทขึ้นเพื่อปรับโทษพระภิกษุ เรียกว่า พระวินัย แยกออกจากพระธรรม  อีกความหมายนัยหนึ่งของธรรม คือ ศาสนธรรม อันเป็นธรรมที่พระพุทธองค์ตรัสไว้ดีแล้ว (สมมติสัจจะ) 
     ธรรมที่พระพุทธองค์ทรงตรัสรู้ ไม่ได้บอกเทียบได้กับใบไม้บนต้นประดู่ แต่ธรรมที่จะทำให้ตรัสรู้ เปรียบได้กับใบไม้ในกำมือ การเห็นธรรมของพระอรหันตสาวกทั้งหลายก็ยังอยู่ในขอบเขตที่จำกัด ไม่กว้างไกลเท่าพระพุทธองค์ พระอรหันต์ทั้งหลายจึงทุ่มบำเพ็ญไตรสิกขายิ่ง ๆ ขึ้นไปในส่วนที่พระองค์ไม่ได้ตรัสสอนเพื่อความแทงตลอดในธรรม

ลักษณะของพระธรรม เป็นธรรมชาติบริสุทธิ์ ลึกซึ้ง สงบ ประณีต มีอยู่ในตัวทุก ๆ คน แต่รู้เห็นได้ยาก ไม่ใช่วิสัยการคิด และก็มีกล่าวในบทสวดมนต์ พระธรรมคุณ

เหตุที่เราต้องเคารพพระธรรม
1.เพื่อศึกษาให้เกิดความเข้าใจและนำไปปฏิบัติได้อย่างถูกต้อง
2.เพื่อไม่ให้มีการกล่าวตู่พุทธพจน์ (อาจตกนรกได้)
3.เพื่อสืบทอดพระพุทธศาสนาให้ยืนยาว
4.เพื่อบรรลุธรรมอันบริสุทธิ์ที่มีอยู่ในตน

ความเป็นมาของพระธรรม

อริยสัจ 4 เป็นสุดยอดแห่งธรรม เพราะตัดรากเหง้าแห่งความทุกข์ได้อย่างเด็ดขาด ไม่ต้องเวียนว่ายตายเกิดอีก เป็นทั้งโลกุตรธรรม และ​ศาสนธรรม

แม้พระพุทธองค์ยังเคารพธรรม
หลังจากตรัสรู้ พระองค์ก็ทรงตรวจดูว่าพระองค์ควรเคารพใคร ซึ่งก็ไม่ใครที่ประเสริฐกว่าพระองค์อีก จึงทรงเคารพพระธรรม การที่จะเคารพพระธรรมได้ ก็ต้องเคารพพระพุทธองค์ก่อน

พระพุทธองค์ทรงเคารพพระธรรม
1.แสดงธรรมด้วยความเคารพ ไม่ว่าผู้ฟังธรรมจะเป็นใคร ก็แสดงด้วยความเคารพ และพิจารณาอย่างรอบคอบว่า ผู้ฟังธรรมมีพื้นฐานคุณธรรมขนาดไหน มีพื้นฐานนิสัยอย่างไร จริตประเภทใด แล้วจึงแสดงให้ตรงกับผู้ฟังนั้น
2.บัญญัติพระวินัยเพราะความเคารพธรรมโดยมีจุดมุ่งหมาย 10 ประการ โดยหนึ่งในนั้นคือ เพื่อความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม
3.ทรงมุ่งมั่นให้พระธรรมเป็นสรณะสูงสุดของมนุษย์และเทวดา
4.ทรงแต่งตั้งพระธรรมให้เป็นศาสดาแทนพระองค์
5.ทรงเข้าสมาบัติซ้ำแล้วซ้ำอีกก่อนปรินิพพาน เพื่อแสดงความเคารพในธรรม

เราควรปฏิบัติอย่างไรจึงได้ชื่อว่าเคารพพระธรรม
1.ศึกษาพระปริยัติสัทธรรม
2.ทุ่มเทเวลาให้กับปฏิบัติสัทธรรม
3.ต้องปฏิบัติสัทธรรมตลอดชีวิต
4.ทำหน้าที่กัลยาณมิตร

ธรรมเนียมการเคารพพระธรรม
1.สักการะแก่ผู้ที่มีคุณธรรมสูงกว่าตนก่อน เช่นในเรื่องที่มีกุฎุมพีผู้หนึ่งต้องการสักการะพระธรรม พระพุทธองค์จึงให้ถวายไทยธรรมแด่พระอานนท์ผู้เปรียบเหมือน คลังแห่งพระธรรม แต่พระอานนท์ก็ไปถวายแด่พระสารีบุตร และพระสารีบุตรก็ถวายแด่พระพุทธองค์
2.แสดงธรรมในอาสนะที่สูงกว่าผู้ฟัง ในเรื่องฉวชาดก ที่มีบุรุษจัณฑาลจะไปขโมยผลมะม่วงในพระราชอุทยาน แต่เห็นปุโรหิตสอนมนต์พระราชาในที่ต่ำกว่าพระราชา จึงได้โดดลงมาจากต้นมะม่วง เพื่อบอกสิ่งที่ควรแก่พระราชา โดยไม่กลัวต่อโทษที่ตนต้องรับที่มาขโมยผลมะม่วง

บทส่งท้าย => คารวาธิกถา แสดงโดยพระเดชพระคุณพระมงคลเทพมุนี(สด จนฺทสโร)
กล่าวโดยสรุป คือ พระพุทธเจ้าท่านเคารพพระสัทธรรมโดยเอาใจของท่านหยุดไปที่ศูนย์กลางดวงธรรมที่ทำให้เป็นธรรมกายของท่าน ติดแน่น ไม่คลาดเคลื่อน ไม่ถอนไปไหน เราเป็นพุทธบริษัทก็ต้องปฏิบัติตามท่านบ้าง